Neuroobrazowanie <\/strong>stanowi (zaraz obok elektroencefalografii) jedn\u0105 z podstawowych technik badania m\u00f3zgu. Dzi\u0119ki niemu mo\u017cemy zbada\u0107 zar\u00f3wno funkcjonalno\u015b\u0107, jak i struktur\u0119 tego organu. Najpowszechniejsz\u0105 technik\u0105 neuroobrazowania u\u017cywan\u0105 w badaniach naukowych, a tak\u017ce badaniach medycznych jest rezonans magnetyczny (ang. magnetic resonance imaging, MRI), kt\u00f3rego celem jest dok\u0142adna analiza anatomiczna m\u00f3zgu. Dzi\u0119ki technice morfometrii opartej na wokselach (ang. voxel-based morphometry, VBM) oraz obrazowaniu tensora dyfuzji (ang. diffusion tensor imaging, DTI) mo\u017cemy \u015bledzi\u0107 tak\u017ce grubo\u015b\u0107 struktur korowych oraz obj\u0119to\u015b\u0107 istoty bia\u0142ej, natomiast wiedz\u0119 o poszczeg\u00f3lnych wzorcach aktywacji m\u00f3zgowej uzyskujemy dzi\u0119ki pozytonowej tomografii emisyjnej (ang. positron emission tomography, PET), tomografii emisyjnej pojedynczych foton\u00f3w (ang. single-photon emission computed tomography, SPECT) oraz funkcjonalnemu rezonansowi magnetycznemu (ang. functional magnetic resonance imaging, fMRI). Ten ostatni cieszy si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 w badaniach neuronaukowych na \u017cywym ludzkim m\u00f3zgu. fMRI oraz metoda traktografii (ang. diffusion tensor tractography) pozwalaj\u0105 ponadto na szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 analiz\u0119 strukturalnych po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzy obszarami m\u00f3zgowymi wraz z ich funkcjonalno\u015bci\u01051<\/sup><\/a>. Techniki te pos\u0142u\u017cy\u0142y badaczom do dok\u0142adnego przyjrzenia si\u0119 zjawisku dysocjacji<\/strong>, o kt\u00f3rym traktuje niniejszy post. Szczeg\u00f3\u0142owo o samych tych technikach b\u0119dziemy r\u00f3wnie\u017c pisa\u0107 w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n Definicja Ameryka\u0144skiego Towarzystwa Psychiatrycznego<\/strong> zawarta w klasyfikacji zaburze\u0144 psychicznych DSM-5 okre\u015bla dysocjacj\u0119 jako: „zak\u0142\u00f3cenie i\/lub brak ci\u0105g\u0142o\u015bci w integracji \u015bwiadomo\u015bci, pami\u0119ci, to\u017csamo\u015bci, emocji, percepcji, reprezentacji cia\u0142a, kontroli motorycznej i zachowania”<\/em> czyli w funkcjach, kt\u00f3re standardowo s\u0105 w cz\u0142owieku zintegrowane 2, <\/a>3<\/a><\/sup>. Symptomy \u015bwiadcz\u0105ce o dysocjacji r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od danego zaburzenia, oscyluj\u0105c od utraty pami\u0119ci konkretnych okres\u00f3w czasowych b\u0105d\u017a informacji autobiograficznych, poprzez uczucie od\u0142\u0105czenia od siebie i swoich emocji, a\u017c do zaburzonego poczucia odczuwania siebie4<\/sup><\/a>. Po\u015br\u00f3d zaburze\u0144 dysocjacyjnych wr\u00f3\u017cniamy m.in. amnezj\u0119 dysocjacyjn\u0105, fug\u0119 dysocjacyjn\u0105, depersonalizacj\u0119, derealizacj\u0119, drgawki dysocjacyjne, dysocjacyjne zaburzenia ruchu, dysocjacyjne zaburzenie to\u017csamo\u015bci i inne. Zostan\u0105 one szczeg\u00f3\u0142owo przybli\u017cone w kolejnych wpisach na stronie.<\/p>\n\n\n\n Wyniki dotychczasowych bada\u0144 wskazuj\u0105, i\u017c dysocjacja nie jest tylko i wy\u0142\u0105cznie cech\u0105 charakterystyczn\u0105 dla niniejszych zaburze\u0144. Najcz\u0119\u015bciej obserwuje si\u0119 j\u0105 w istocie po\u015br\u00f3d os\u00f3b cierpi\u0105cych na zaburzenia dysocjacyjne (w szczeg\u00f3lno\u015bci dysocjacyjne zaburzenie to\u017csamo\u015bci, DID), ale r\u00f3wnie\u017c w grupie os\u00f3b zmagaj\u0105cych si\u0119 z zespo\u0142em stresu pourazowego, zaburzeniem osobowo\u015bci borderline oraz zaburzeniami konwersyjnymi. Jest to ponadto mechanizm spotykany r\u00f3wnie\u017c w wielu innych zaburzeniach psychicznych2<\/sup><\/a> (Obraz 1), przez co wymaga dok\u0142adnej staranno\u015bci w diagnozie pacjenta, a tak\u017ce r\u00f3\u017cnicowania z innymi jednostkami chorobowymi, mog\u0105cymi dawa\u0107 podobne objawy.<\/p>\n\n\n\n Przyk\u0142adow\u0105 z nich jest padaczka, cechuj\u0105ca si\u0119 napadami drgawkowymi spowodowanymi anormaln\u0105 aktywno\u015bci\u0105 elektryczn\u0105 m\u00f3zgu. Osoby do\u015bwiadczaj\u0105ce dysocjacji mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c doznawa\u0107 (w odpowiedzi na my\u015bli b\u0105d\u017a uczucia zwi\u0105zane z obecnymi lub przesz\u0142ymi wydarzeniami) podobnego typu sensacji, okre\u015blanych mianem drgawek dysocjacyjnych, u pod\u0142o\u017ca kt\u00f3rych b\u0119da le\u017ce\u0107 jednak\u017ce inne przyczyny, uwa\u017cane dotychczas za przyczyny wy\u0142\u0105cznie psychologiczne (przez wzgl\u0105d na brak u tych os\u00f3b podobnej aktywno\u015bci m\u00f3zgowej wykazywanej przy pomocy EEG u pacjent\u00f3w z epilepsj\u0105 w trakcie trwania napadu padaczkowego)5<\/sup><\/a>, <\/sup>6<\/sup><\/a>. Jak wskazuj\u0105 najnowsze analizy, u pod\u0142o\u017ca drgawek dysocjacyjnych mog\u0105 jednak\u017ce le\u017ce\u0107 r\u00f3wnie\u017c strukturalne i funkcjonalne anomalie w dzia\u0142alno\u015bci m\u00f3zgu7<\/sup><\/a>. Zdarza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c (u oko\u0142o 10%-30% pacjent\u00f3w z drgawkami dysocjacyjnymi), i\u017c epilepsja oraz drgawki dysocjacyjne mog\u0105 zosta\u0107 zdiagnozowane i wyst\u0119powa\u0107 jednocze\u015bnie u tej samej osoby, drgawki epileptyczne praktycznie zawsze poprzedzaj\u0105 w\u00f3wczas moment rozpocz\u0119cia drgawek dysocjacyjnych8<\/sup><\/a>, <\/sup>9<\/sup><\/a>. Do\u015bwiadczenie traumatycznych wydarze\u0144, takich jak przemoc seksualna jest cz\u0119sto odnotowywane w historii pacjent\u00f3w z psychogenicznymi napadami drgawkowymi10<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Obraz 1.<\/strong> \u015arednie wyniki dla do\u015bwiadczania stan\u00f3w dysocjacyjnych w przypadku r\u00f3\u017cnych zaburze\u0144 psychicznych, obliczone przy pomocy skali s\u0142u\u017c\u0105cej do pomiaru do\u015bwiadczania dysocjacji (Dissociative Experiences Scale, DES). S\u0142upki b\u0142\u0119d\u00f3w wskazuj\u0105 na 95% przedzia\u0142 ufno\u015bci. Metaanaliza przeprowadzona przez Lyssenko i in. (2018)<\/a> na podstawie 216 bada\u0144 (n=15,219).<\/p>\n\n\n\n Dysocjacja spotykana jest tak\u017ce niekiedy w\u015br\u00f3d innych pacjent\u00f3w neurologicznych i uwa\u017cana jest za powszechny mechanizm zaanga\u017cowany w powstawanie wielu symptom\u00f3w funkcjonalnych (psychogennych) zaburze\u0144 neurologicznych1<\/sup><\/a>, okre\u015blanych powszechnie mianem zaburze\u0144 konwersyjnych. Grupa tych pacjent\u00f3w cechuje si\u0119 wy\u017cszym poziomem podatno\u015bci na hipnoz\u0119 oraz wysok\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 wystepowania symptom\u00f3w i zaburze\u0144 dysocjacyjnych11<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Uwzgl\u0119dniaj\u0105c historie os\u00f3b opisuj\u0105cych swoje wyzwania zwi\u0105zane z dysocjacj\u0105, interesuj\u0105cym wydaje si\u0119 by\u0107 zbadanie wyst\u0119powania zaburze\u0144 dysocjacyjnych oraz epizod\u00f3w dysocjacji w grupie os\u00f3b ze spektrum autyzmu oraz por\u00f3wnanie do\u015bwiadczanych przez nich meltdown’\u00f3w (tj. przejawiania ekstremalnych zachowa\u0144 wskutek nadmiernego napi\u0119cia emocjonalnego12<\/sup><\/a>) i shutdown’\u00f3w (tj. odci\u0119\u0107 od \u015bwiata zewn\u0119trznego wskutek nadmiernego napi\u0119cia emocjonalnego12<\/sup><\/a>) z mechanizmem dysocjacji, jak i te\u017c dokonania r\u00f3\u017cnicowania zaburze\u0144 dysocjacyjnych i zaburze\u0144 ze spektrum autyzmu, pami\u0119taj\u0105c, i\u017c grupa os\u00f3b z autyzmem jest jedn\u0105 ze szczeg\u00f3lnie nara\u017conych na negatywne do\u015bwiadczenia w okresie dzieci\u0144stwa oraz prze\u017cywanie wskutek nich traumy13<\/sup><\/a>, co stanowi zwi\u0119kszone ryzyko dla rozwoju zaburze\u0144 dysocjacyjnych. Temat ten pozostaje wci\u0105\u017c niezbadany na naukowym polu14<\/sup><\/a>, <\/sup>15<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Zaburzenia dysocjacyjne a trauma<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zaburzenia dysocjacyjne rozwijaj\u0105 si\u0119 zazwyczaj wskutek do\u015bwiadczania traumatycznych prze\u017cy\u0107 i stanowi\u0105 pewn\u0105 form\u0119 mimowolnej ucieczki od rzeczywisto\u015bci, co mo\u017ce przyczynia\u0107 si\u0119 do problem\u00f3w w codziennym funkcjonowaniu. W czasie wydarze\u0144 stresowych, symptomy dysocjacyjne mog\u0105 ulec nasileniu, znacznie uwidaczniaj\u0105c zaburzenie otoczeniu zewn\u0119trznemu4<\/sup><\/a>. Do grupy pacjent\u00f3w o zwi\u0119kszonym ryzyku rozwoju zaburze\u0144 dysocjacyjnych nale\u017c\u0105 osoby, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142y przemocy fizycznej, seksualnej oraz emocjonalnej, a przede wszystkim dzieci4<\/sup><\/a>, dla kt\u00f3rych dysocjacja jest jedn\u0105 z naturalnych form radzenia sobie z trudnymi zdarzeniami16<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Zar\u00f3wno dysocjacja psychoformiczna (procesy psychiczne dotycz\u0105ce my\u015bli lub pami\u0119ci), jak i somatoformiczna (zwi\u0105zana z sensomotorycznymi aspektami do\u015bwiadcze\u0144 urazowych) mo\u017ce przejawia\u0107 si\u0119 w postaci objaw\u00f3w negatywnych (utrata percepcji lub kontroli) b\u0105d\u017a\/oraz pozytywnych (intruzje). Objawy somatoformiczne obejmuj\u0105 tak\u017ce zjawiska okre\u015blane jako konwersyjne i niekt\u00f3re somatyzacyjne17<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Pacjenci z dysocjacyjnym zaburzeniem to\u017csamo\u015bci (DID) oraz DDNOS (DSM-IV: dissociative disorder not otherwise specified, w DSM-V zmienione na: other specified dissociative disorder, OSDD ) prezentuj\u0105 najwy\u017csze nasilenie symptom\u00f3w dysocjacji somatoformicznej. Na symptomy dysocjacji psychoformicznej i somatoformicznej sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 m.in.17<\/sup><\/a>, <\/sup>18<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Objawy pozytywne (intruzje)<\/strong>: Objawy negatywne:<\/strong> Badania neuronaukowe z wykorzystaniem metod neuroobrazowania<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zar\u00f3wno przy pomoc metod neuroobrazowania, jak i EEG, badamy pacjenta w czasie rzeczywistym wykonywania procedury, st\u0105d badanie dysocjacji jest zadaniem nie lada trudnym. Uzyskiwane wyniki nie zawsze s\u0105 z sob\u0105 sp\u00f3jne, dlatego zagadnienie to wymaga wci\u0105\u017c intensywnych analiz w celu ustalenia poszczeg\u00f3lnych neurobiologicznych korelat\u00f3w stan\u00f3w dysocjacyjnych. Tendencja do dysocjacji uznawana jest za cech\u0119 wrodzon\u010519<\/sup><\/a>, nie jest wci\u0105\u017c jednak sprecyzowanym czy u pod\u0142o\u017ca tego zjawiska le\u017cy struktura m\u00f3zgu, poszczeg\u00f3lna aktywno\u015b\u0107 m\u00f3zgu czy te\u017c funkcjonowanie poszczeg\u00f3lnych sieci neuronalnych1<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Przy pomocy metody DTI wykazano cho\u0107by, i\u017c tendencja do wchodzenia w stan dysocjacji u kobiet z zaburzeniem osobowo\u015bci borderline koreluje negatywnie z integralno\u015bci\u0105 istoty bia\u0142ej w obszarach czo\u0142owych20<\/sup><\/a>. W\u015br\u00f3d os\u00f3b z borderline odnotowano tak\u017ce, i\u017c ostre stany dysocjacji zwi\u0105zane s\u0105 ze zwi\u0119kszon\u0105 funkcjonaln\u0105 \u0142aczno\u015bci\u0105 w wyspie i obni\u017con\u0105 \u0142\u0105czno\u015bci\u0105 w klinie (obszar p\u0142ata potylicznego)21<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Zaburzenia dysocjacyjne wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 niekiedy z do\u015bwiadczaniem stan\u00f3w hipnotycznych. Dysocjacja pojawiaj\u0105ca si\u0119 w hipnozie uwa\u017cana jest jednak\u017ce za \u015bredni\u0105 w swojej intensywno\u015bci w por\u00f3wnaniu do tej pojawiaj\u0105cej si\u0119 spontanicznie i w spos\u00f3b niekontrolowany, kt\u00f3ra przybiera ci\u0119\u017ck\u0105 form\u0119 dysocjacji i wi\u0105\u017ce si\u0119 z emocjonalnym stresem i traumatycznymi do\u015bwiadczeniami1<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Hipnoza postrzegana jest jednak\u017ce przez niekt\u00f3rych badaczy jako potencjalny model dla bada\u0144 zaburze\u0144 konwersyjnych22<\/sup><\/a>, <\/sup>23<\/sup><\/a>, st\u0105d jej pod\u0142o\u017ce neurobiologiczne zostanie om\u00f3wione pokr\u00f3tce na ko\u0144cu tego wpisu.<\/p>\n\n\n\n Dysocjacja a psychogenne zaburzenia neurologiczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n Psychogenne zaburzenia neurologiczne (ang. functional neurological disorders, FND), okre\u015blane cz\u0119\u015bciej w j\u0119zyku polskim mianem zaburze\u0144 konwersyjnych (ang. conversion disorder), s\u0105 grup\u0105 zaburze\u0144 neuropsychiatrycznych objawiaj\u0105cych si\u0119 obecno\u015bci\u0105 symptom\u00f3w neurologicznych pod nieobecno\u015b\u0107 medycznej przyczyny. U pacjent\u00f3w tych nie wykazuje si\u0119 obecno\u015bci \u017cadnych nieprawid\u0142owo\u015bci neurologicznych, kt\u00f3re mog\u0142yby by\u0107 powi\u0105zane z zaistnia\u0142ymi objawami. Diagnoza tych os\u00f3b zazwyczaj polega na wykluczeniu mog\u0105cych dawa\u0107 poszczeg\u00f3lne objawy schorze\u0144 i trwa cz\u0119sto bardzo d\u0142ugi okres czasu24<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Symptomami, na kt\u00f3re mo\u017ce cierpie\u0107 osoba z FND s\u0105 m.in.: s\u0142abo\u015b\u0107 lub parali\u017c, dr\u017cenia i inne niestandardowe ruchy cia\u0142a takie jak mioklionie (gwa\u0142towne skurcze mi\u0119\u015bni), zaburzenia r\u00f3wnowagi, zaburzenia mowy, utrata czucia b\u0105d\u017a te\u017c anomalie s\u0142uchowe, wizualne czy te\u017c w\u0119chowe24<\/sup><\/a>. Tego typu objawy somatoformiczne zosta\u0142y przedstawione ju\u017c we wcze\u015bniejszej cz\u0119\u015bci wpisu. Do symptom\u00f3w tych zalicza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c drgawki dysocjacyjne25<\/sup><\/a>. Szacuje si\u0119, i\u017c oko\u0142o 20-25% pacjent\u00f3w neurologicznych mo\u017ce przejawia\u0107 symptomy FND25<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Czynnikami predysponuj\u0105cymi do rozwoju zaburze\u0144 konwersyjnych s\u0105 m.in.: historia wykorzystywania seksualnego bad\u017a te\u017c do\u015bwiadczenie innych traumatycznych wydarze\u0144; zwi\u0119kszony stres, l\u0119k oraz symptomy paniki; zwi\u0119kszona aleksytymia (niezdolno\u015b\u0107 do rozumienia lub identyfikowania emocji oraz ich nazywania i wyra\u017cania); wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105ce zaburzenia dysocjacyjne, do\u015bwiadczanie b\u00f3lu chronicznego oraz funkcjonalne i strukturalne anomalie m\u00f3zgowe26<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Wielu pacjent\u00f3w z FND spe\u0142nia kryteria diagnostyczne dla innych zaburze\u0144 cechuj\u0105cych si\u0119 dysocjacj\u010522<\/sup><\/a> w tym PTSD27<\/sup><\/a> oraz zaburze\u0144 osobowo\u015bci borderline28<\/sup><\/a> i na odwr\u00f3t, cielesne symptomy somatyczne (nia maj\u0105ce pod\u0142o\u017ca medycznego) odnotowywane s\u0105 cz\u0119sto u os\u00f3b z diagnoz\u0105 zaburze\u0144 dysocjacyjnych29<\/sup><\/a> oraz PTSD30<\/sup><\/a>. Sylvie van der Kruijs wraz ze wsp\u00f3\u0142pracownikami1<\/a>, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na pr\u00f3by zredefiniowania zaburze\u0144 dysocjacyjnych przez Ellert R. S. Nijenhuis i Onno van der Hart18<\/a>, proponuj\u0105 nawet okre\u015blanie symptom\u00f3w psychogennych zaburze\u0144 neurologicznych jako epizod\u00f3w dysocjacji o manifestacji somatoformicznej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n U pacjent\u00f3w z funkcjonalnymi symptomami neurologicznymi (a dokladniej motorycznymi), badania z wykorzystaniem metod neuroobrazowania wykaza\u0142y obni\u017con\u0105 aktywno\u015b\u0107<\/strong> w skry\u017cowaniu skroniowo-ciemieniowym (ang. temporo-parietal junction, TPJ)31<\/sup><\/a>, dodatkowej korze ruchowej (ang. supplementary motor area, SMA)32<\/sup><\/a> i zakr\u0119cie nadbrze\u017cnym (ang. supramarginal gyrus)33<\/sup><\/a>. Wykazano ponadto zwi\u0119kszon\u0105 aktywno\u015b\u0107<\/strong> w obszarach limbicznych oraz w obszarze zakr\u0119tu obr\u0119czy32<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Jak wskazuj\u0105 badania, symptomy neurologiczne i dysocjacja odnotowywane s\u0105 cz\u0119\u015bciej w\u015br\u00f3d os\u00f3b z wysok\u0105 podatno\u015bci\u0105 na hipnoz\u011934<\/sup><\/a>. Z podatno\u015bci\u0105 na hipnoz\u0119 i do\u015bwiadczanie dysocjacji zwi\u0105zane s\u0105 natomiast anatomiczne anomalie m\u00f3zgowe oraz grubo\u015b\u0107 kory m\u00f3zgowej1<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n W badaniu przeprowadzonym przez Perez i in. (2017), w\u015br\u00f3d grupy os\u00f3b cierpi\u0105cych na psychogenne zaburzenia neurologiczne, u jednostek cechuj\u0105cych si\u0119 wysokimi wska\u017anikami dysocjacji pod postaci\u0105 somatyczn\u0105 wykazano zmniejszon\u0105 grubo\u015b\u0107 przedniej cz\u0119\u015bci kory lewego zakr\u0119tu obr\u0119czy (ang. anterior cingulate cortex, ACC) w obszarze ogonowym w por\u00f3wnaniu do zdrowej grupy os\u00f3b22<\/sup><\/a> (Obraz 2). Obszar ten zaanga\u017cowany jest w dokonywanie oceny i behawioraln\u0105 ekspresj\u0119 stan\u00f3w afektywnych.<\/p>\n\n\n\n Obraz 2.<\/strong> Po lewej:<\/strong> Zmniejszona grubo\u015b\u0107 przedniej cz\u0119\u015bci kory lewego zakr\u0119tu obr\u0119czy w obszarze ogonowym u os\u00f3b cierpi\u0105cych na psychogenne zaburzenia neurologiczne. Po prawej:<\/strong> Por\u00f3wnanie grubo\u015bci kory niniejszego obszaru pomi\u0119dzy osobami zdrowymi (healthy controls), osobami z FND o wysokim wska\u017aniku somatoformicznej dysocjacji (FND: High SDQ) oraz osobami z FND o niskim wska\u017aniku somatoformicznej dysocjacji (FND: Low SDQ), p < 0.01 (Perez i in. 2017<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Por\u00f3wnania wewn\u0105trzgrupowe wykaza\u0142y ponadto, i\u017c cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 do\u015bwiadczania dysocjacji koreluje ujemnie z grubo\u015bci\u0105 przedniej cz\u0119\u015bci kory lewego zakr\u0119tu obr\u0119czy (ACC) w obszarze ogonowym u tych pacjent\u00f3w (Obraz 3), co oznacza, \u017ce im intensywniej pacjenci ci doznaj\u0105 dysocjacji, tym mniejsz\u0105 grubo\u015bci\u0105 tego obszaru si\u0119 cechuj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Obraz 3. <\/strong>Ci\u0119\u017cko\u015b\u0107 do\u015bwiadczanej somatoformicznej dysocjacji koreluje ujemnie z grubo\u015bci\u0105 przedniej cz\u0119\u015bci kory lewego zakr\u0119tu obr\u0119czy (ACC) w obszarze ogonowym u pacjent\u00f3w z FND, p < 0.01 (Perez i in. 2017<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Wykazano ponadto, i\u017c wyniki uzyskiwane w kwestionariuszu mierz\u0105cym stopie\u0144 depersonalizacji\/derealizacji koreluj\u0105 pozytywnie z grubo\u015bci\u0105 prawej potylicznej kory m\u00f3zgowej (obszaru zwi\u0105zanego z przetwarzaniem bod\u017ac\u00f3w wzrokowych) po bocznej stronie w tej grupie os\u00f3b (Obraz 4). Wskazuje to, i\u017c zaburzona percepcja siebie i\/lub otoczenia mo\u017ce mie\u0107 zwi\u0105zek z zaburzeniami w obszarach korowych zwi\u0105zanych z przetwarzaniem wzrokowym.<\/p>\n\n\n\n Obraz 4. A, B:<\/strong> Stopie\u0144 depersonalizacji\/derealizacji koreluje pozytywnie z grubo\u015bci\u0105 prawej potylicznej kory m\u00f3zgowej po bocznej stronie u os\u00f3b z FND. C:<\/strong> Wykresy pude\u0142kowe ukazuj\u0105ce median\u0119, kwartyle i zakres grubo\u015bci niniejszego obszaru odnotowany u zdrowych os\u00f3b, 13 pacjent\u00f3w z FND z najwy\u017cszym wynikiem na skali depersonalizacji\/derealizacji oraz 13 pacjent\u00f3w z FND z najni\u017cszym wynikiem na skali depersonalizacji\/derealizacji, p < 0.01 (Perez i in. 2017<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Wyniki niniejszego badania wspierj\u0105 hipotez\u0119 przemawiaj\u0105c\u0105 za potencjaln\u0105 rol\u0105 przedniego zakr\u0119tu obr\u0119czy w neuropatologii somatoformicznej dysocjacji. Wniosek ten zgodny jest z dotychczasow\u0105 literatur\u0105 na ten temat35<\/sup><\/a>, <\/sup>36<\/sup><\/a>, <\/sup>37<\/sup><\/a>, wymagane s\u0105 jednak dalsze badania w celu ustalenia, czy w neurobiologii powstawania tego zaburzenia g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 odgrywa ogonowy obszar przedniego zakr\u0119tu obr\u0119czy (caudal ACC), czy mo\u017ce szerzej zaburzony profil funkcjonowania neuronalnej sieci okre\u015blanej mianem sieci istotno\u015bci (salience network, SN)22<\/sup><\/a>, obejmuj\u0105cej obszary przedniej cz\u0119\u015bci wyspy (anterior insula, AI) oraz grzbietowej przedniej kory obr\u0119czy (dorsal anterior cingulate cortex, dACC)38<\/sup><\/a>. Sie\u0107 ta „pe\u0142ni funkcj\u0119 dynamicznego prze\u0142\u0105cznika mi\u0119dzy koncentracj\u0105 na sobie i w\u0142asnym \u015bwiecie wewn\u0119trznym”<\/em>, odpowiadaj\u0105c za adekwatno\u015b\u0107 zachowania jednostki wzgl\u0119dem sytuacji39<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Z kolei w innym badaniu przeprowadzonym przez Perez i in. (2017), w\u015br\u00f3d os\u00f3b p\u0142ci \u017ce\u0144skiej cierpi\u0105cych na zaburzenia konwersyjne odnotowano zmniejszenie obj\u0119to\u015bci istoty szarej w lewej przedniej wyspie, co by\u0142o zwi\u0105zane z ci\u0119\u017cko\u015bci\u0105 zg\u0142aszanych funkcjonalnych symptom\u00f3w sensorycznych, jak i ci\u0119\u017cko\u015bci\u0105 przemocy do\u015bwiadczanej w dzieci\u0144stwie (Obraz 5)22<\/sup><\/a>, <\/sup>40<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Obraz 5. <\/strong>Obj\u0119to\u015b\u0107 istoty szarej w lewej przedniej wyspie koreluje negatywnie z symptomami zaburze\u0144 konwersyjnych i ci\u0119\u017cko\u015bci\u0105 przemocy do\u015bwiadczanej w dzieci\u0144stwie u os\u00f3b p\u0142ci \u017ce\u0144skiej z FND (Perez i in. 2017<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Wyniki niniejszego badania pokaza\u0142y tak\u017ce, i\u017c ci\u0119\u017cko\u015b\u0107 do\u015bwiadczanych symptom\u00f3w PTSD (nadpobudliwo\u015bci i unikania) by\u0142a zwi\u0105zana z mniejsz\u0105 obj\u0119to\u015bci\u0105 grzbietowego obszaru przedniej cz\u0119\u015bci kory zakr\u0119tu obr\u0119czy w grupie os\u00f3b cierpi\u0105cej na FND, natomiast ci\u0119\u017cko\u015b\u0107 negatywnych wydarze\u0144 do\u015bwiadczanych w przeci\u0105gu ca\u0142ego \u017cycia zwi\u0105zana by\u0142a ze zmniejszeniem si\u0119 obj\u0119to\u015bci hipokampa w tej grupie os\u00f3b (Obraz 6)22<\/sup><\/a>, <\/sup>40<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Obraz 6. <\/strong>W grupie os\u00f3b cierpi\u0105cych na FND, ci\u0119\u017cko\u015b\u0107 do\u015bwiadczanych symptom\u00f3w PTSD (A:<\/strong> nadpobudliwo\u015bci u wszystkich badanych, B: <\/strong>unikania w grupie kobiet) zwi\u0105zana jest z mniejsz\u0105 obj\u0119to\u015bci\u0105 istoty szarej w A: <\/strong>grzbietowym obszarze przedniej cz\u0119\u015bci kory zakr\u0119tu obr\u0119czy, B: <\/strong>grzbietowym obszarze przedniej cz\u0119\u015bci kory zakr\u0119tu obr\u0119czy oraz przykolankowej przedniej cz\u0119\u015bci zakr\u0119tu obr\u0119czy, natomiast C:<\/strong> ci\u0119\u017cko\u015b\u0107 negatywnych wydarze\u0144 do\u015bwiadczanych w przeci\u0105gu ca\u0142ego \u017cycia zwi\u0105zana jest z mniejsz\u0105 obj\u0119to\u015bci\u0105 lewego hipokampa w por\u00f3wnaniu do os\u00f3b zdrowych22<\/sup><\/a>, <\/sup>40<\/sup><\/a> (Perez i in. 2017<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Warto nadmieni\u0107, i\u017c analiza funkcjonalnej \u0142\u0105czno\u015bci wykaza\u0142a r\u00f3wnie\u017c zmiany w funkcjonowaniu sieci m\u00f3zgowych u pacjent\u00f3w z objawami psychogennych zaburze\u0144 neurologicznych1<\/sup><\/a>, potrzeba jednak\u017ce wci\u0105\u017c kolejnych bada\u0144 na ten temat, a wszelkie interpretacje nast\u0119pnych wynik\u00f3w nale\u017ca\u0142oby interpretowa\u0107 z uwzgl\u0119dnieniem tych danych.<\/p>\n\n\n\n Dysocjacja a hipnoza<\/strong><\/p>\n\n\n\n Hipnoza postrzegana jest przez niekt\u00f3rych badaczy jako potencjalny model dla bada\u0144 zaburze\u0144 z zakresu FND22<\/sup><\/a>, <\/sup>23<\/sup><\/a>. Badania i analizy wykonywane przy pomocy fMRI i PET wykaza\u0142y, i\u017c najbardziej aktywnymi obszarami m\u00f3zgu podczas hipnozy s\u0105 przednia cz\u0119\u015b\u0107 kory zakr\u0119tu obr\u0119czy i wzg\u00f3rze1<\/sup><\/a>, <\/sup>41<\/sup><\/a>. Wykazano ponadto obni\u017con\u0105 aktywno\u015b\u0107 w pierwszorz\u0119dowej korze sensorycznej, \u015brodkowej cz\u0119\u015bci zakr\u0119tu obr\u0119czy, przedklinku i korze wzrokowej42<\/sup><\/a>. W niekt\u00f3rych badaniach jednak\u017ce, odnotowywano r\u00f3wnie\u017c obni\u017cenie aktywno\u015bci w obszarze przedniej cz\u0119\u015bci kory zakr\u0119tu obr\u0119czy1<\/sup><\/a>, <\/sup>43<\/sup><\/a>. Podczas hipnozy odnotowano tak\u017ce zwi\u0119kszon\u0105 funkcjonaln\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy kor\u0105 przedczo\u0142ow\u0105 i przedklinkiem z obszarami motorycznymi i somatosensorycznymi1<\/sup><\/a>, <\/sup>44<\/sup><\/a>, <\/sup>45<\/sup><\/a>, <\/sup>46<\/sup><\/a>. Wykazano dodatkowo obni\u017cenie funkcjonalnej \u0142\u0105czno\u015bci w bocznej cz\u0119\u015bci kory czo\u0142owo-ciemieniowej oraz obszarze przyhipokampowym![\"\"](\"https:\/\/shinrigaku.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/alina-sofia-4FttS_QUqw8-unsplash-683x1024.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/shinrigaku.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/images_large_appi.ajp_.2017.17010025f2-1024x447.jpeg\")
<\/figure>\n\n\n\n
– psychoformiczne: takie jak flashbacki, s\u0142yszenie g\u0142os\u00f3w;
– somatoformiczne: takie jak wyst\u0119powanie wra\u017ce\u0144 zmys\u0142owych zwi\u0105zanych z traumatycznym wspomnieniem (b\u00f3lu, smaku, zapachu), te\u017c wyst\u0119powanie ruch\u00f3w mimowolnych, drgawek, itp.<\/p>\n\n\n\n
– psychoformiczne: takie jak utrata pami\u0119ci (amnezja)
– somatoformiczne: takie jak ca\u0142kowita lub cz\u0119\u015bciowa utrata: wzroku, s\u0142uchu, zapachu, smaku lub wra\u017ce\u0144 kinestetycznych, te\u017c utrata kontroli nad ruchami dowolnymi cia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/shinrigaku.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/HBM-39-428-g001.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/shinrigaku.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/HBM-39-428-g002.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/shinrigaku.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/HBM-39-428-g003.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/shinrigaku.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/nihms855378f2.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/shinrigaku.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/nihms855378f3.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n